Porady dotyczące rehabilitacji i powrotu do zdrowia po operacji

Kiedy dochodzisz do siebie po elektywnej operacji plastycznej, ostatnią rzeczą, o której myślisz, jest twoja kariera. Jednak, miejmy nadzieję, w pewnym momencie powrócisz do pracy. W zależności od rodzaju wykonywanej pracy i specyficznych okoliczności, powrót do pracy po operacji może stanowić pewne wyzwanie. Jeśli rozważasz zabiegi chirurgiczne jako sposób na szybszy powrót do pracy lub zmniejszenie stresu jako wtórną korzyść z wykonania zabiegu, ważne jest, abyś miał plan na wypadek powrotu ze szpitala do domu. Praca - lub jej brak - po operacji plastycznej może mieć poważne konsekwencje dla życia osobistego i zawodowego. Dlatego ważne jest, aby zrozumieć, co wiąże się z powrotem do pracy po wybranej operacji plastycznej w Nowa Ortopedia i jak najlepiej zarządzać tym procesem.

Czego się spodziewać po operacji

Każda operacja ortopedyczna – od artroskopii stawu, przez rekonstrukcję więzadeł, po zeszycie ścięgna – uruchamia kontrolowaną odpowiedź zapalną organizmu. Obrzęk, ból i przejściowe ograniczenie funkcji nie są powikłaniem, lecz fizjologicznym elementem procesu gojenia. W pierwszych 48–72 godzinach dominuje faza zapalna, następnie faza proliferacji (tworzenie kolagenu typu III), a przebudowa blizny i wzmacnianie kolagenu typu I trwają tygodnie lub miesiące – zależnie od rodzaju zabiegu.

Bezpośrednio po operacji możecie spodziewać się bólu kontrolowanego farmakologicznie (najczęściej paracetamol, NLPZ, w razie potrzeby opioidy krótkodziałające), obrzęku operowanej okolicy oraz czasowego ograniczenia obciążania kończyny. W wielu procedurach – np. po rekonstrukcji więzadła krzyżowego przedniego (ACL) czy zeszyciu ścięgna Achillesa – stosuje się ortezy oraz protokoły stopniowego zwiększania zakresu ruchu i obciążenia.

Hospitalizacja w przypadku artroskopii zwykle trwa 1 dzień (tryb chirurgii jednego dnia). Po większych operacjach rekonstrukcyjnych pobyt może wynosić 2–4 dni, w zależności od stanu ogólnego i chorób współistniejących. Szwy usuwa się zazwyczaj po 10–14 dniach, o ile gojenie rany przebiega prawidłowo.

Rehabilitacja rozpoczyna się wcześnie – często w pierwszej dobie po zabiegu. Współczesne wytyczne ortopedyczne odchodzą od długotrwałego unieruchomienia na rzecz kontrolowanego ruchu, który stymuluje prawidłową przebudowę tkanek i zmniejsza ryzyko zrostów oraz sztywności stawu. Przykładowo po artroskopii kolana pełne obciążanie bywa możliwe w ciągu kilku dni, natomiast po rekonstrukcji ACL powrót do sportu kontaktowego następuje zwykle po 6–9 miesiącach, pod warunkiem spełnienia kryteriów funkcjonalnych (symetria siły ≥90%, prawidłowe testy skocznościowe).

Możliwe, choć rzadkie powikłania obejmują zakażenie rany (poniżej 1–2% w czystych zabiegach ortopedycznych), zakrzepicę żył głębokich, krwiak oraz ograniczenie zakresu ruchu. Dlatego stosuje się profilaktykę przeciwzakrzepową u pacjentów z czynnikami ryzyka oraz wczesną pionizację.

Efekt operacji zależy nie tylko od techniki chirurgicznej, lecz również od Waszego zaangażowania w rehabilitację, kontroli masy ciała, zaprzestania palenia tytoniu (nikotyna upośledza gojenie) oraz przestrzegania zaleceń dotyczących obciążania. Operacja usuwa problem strukturalny, ale to rehabilitacja przywraca funkcję.

Prawne aspekty powrotu do pracy po operacji

Jeśli po operacji wracacie do pracy bez formalnego potwierdzenia zdolności do jej wykonywania, narażacie się nie tylko na utratę wynagrodzenia, ale również na odpowiedzialność pracodawcy za dopuszczenie Was do pracy niezgodnie z przepisami Kodeksu pracy. Zgodnie z art. 229 § 2 Kodeksu pracy pracownik po niezdolności do pracy trwającej dłużej niż 30 dni musi przejść badania kontrolne medycyny pracy, zanim zostanie dopuszczony do wykonywania obowiązków. Bez aktualnego orzeczenia lekarskiego pracodawca nie ma prawa dopuścić Was do pracy – nawet jeśli subiektywnie czujecie się dobrze.

Z punktu widzenia prawa pracy operacja skutkująca zwolnieniem lekarskim oznacza okres niezdolności do pracy potwierdzony e-ZLA. Przez pierwsze 33 dni w roku kalendarzowym (14 dni, jeśli ukończyliście 50 lat) wynagrodzenie chorobowe wypłaca pracodawca – w wysokości 80% podstawy wymiaru (chyba że hospitalizacja – wtedy 70%, z wyjątkiem ciąży – 100%). Od 34. dnia świadczenie przejmuje ZUS w formie zasiłku chorobowego, również standardowo 80% podstawy. Podstawą wymiaru jest średnie wynagrodzenie z 12 miesięcy poprzedzających miesiąc powstania niezdolności do pracy, pomniejszone o składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez pracownika (13,71%). To oznacza, że przy pensji brutto 7 000 zł realna podstawa zasiłkowa wynosi około 6 040 zł, a 80% tej kwoty to 4 832 zł brutto. Różnica miesięczna względem pełnego wynagrodzenia netto może przekraczać 1 500–2 000 zł – i to jest realny koszt operacji w wymiarze dochodowym.

Jeżeli operacja była skutkiem wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, sytuacja zmienia się zasadniczo. Wtedy zgodnie z ustawą wypadkową przysługuje zasiłek chorobowy w wysokości 100% podstawy wymiaru od pierwszego dnia, finansowany z ubezpieczenia wypadkowego. Dodatkowo możliwe jest jednorazowe odszkodowanie z ZUS za stały lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu – obecnie stawka za 1% uszczerbku jest określana corocznie przez ZUS (kwota podlega waloryzacji). To nie jest świadczenie uznaniowe – lekarz orzecznik ustala procent uszczerbku według tabeli stanowiącej załącznik do rozporządzenia.

Powrót do pracy po operacji wiąże się również z kwestią ochrony stosunku pracy. W czasie przebywania na zwolnieniu lekarskim obowiązuje ochrona przed wypowiedzeniem (art. 41 Kodeksu pracy), ale tylko do momentu przekroczenia tzw. okresów ochronnych z art. 53 Kodeksu pracy. Jeżeli niezdolność do pracy trwa dłużej niż 3 miesiące (przy stażu poniżej 6 miesięcy) albo dłużej niż łączny okres pobierania wynagrodzenia i zasiłku oraz pierwsze 3 miesiące świadczenia rehabilitacyjnego – pracodawca może rozwiązać umowę bez wypowiedzenia z przyczyn niezawinionych przez pracownika. Maksymalny okres pobierania zasiłku chorobowego to 182 dni (270 dni w przypadku gruźlicy lub ciąży). Po jego wyczerpaniu możecie wystąpić o świadczenie rehabilitacyjne na maksymalnie 12 miesięcy, jeżeli dalsze leczenie rokuje odzyskanie zdolności do pracy. Przez pierwsze 3 miesiące tego świadczenia przysługuje ochrona przed rozwiązaniem umowy na podstawie art. 53.

Jeżeli operacja powoduje trwałą utratę zdolności do pracy, wchodzimy w obszar prawa ubezpieczeń społecznych. Możecie ubiegać się o rentę z tytułu niezdolności do pracy, jeżeli spełniacie warunki stażu ubezpieczeniowego (uzależnione od wieku w chwili powstania niezdolności) oraz lekarz orzecznik ZUS stwierdzi całkowitą lub częściową niezdolność do pracy. Częściowa niezdolność oznacza utratę zdolności do pracy zgodnej z kwalifikacjami. Wysokość renty zależy od zwaloryzowanych składek i kapitału początkowego – nie jest to świadczenie ryczałtowe. Dla osób w wieku 30–50 lat oznacza to często świadczenie rzędu 40–60% dotychczasowego wynagrodzenia brutto, co w praktyce wymusza restrukturyzację budżetu domowego.

W przypadku umów cywilnoprawnych sytuacja jest odmienna. Umowa zlecenia daje prawo do zasiłku chorobowego tylko wtedy, gdy dobrowolnie opłacacie składkę chorobową i minął 90-dniowy okres wyczekiwania. Przy umowie o dzieło nie ma ubezpieczenia chorobowego – brak świadczenia z ZUS oznacza zerowy dochód w czasie rekonwalescencji. To nie jest detal formalny, tylko fundamentalna różnica w zabezpieczeniu dochodu.

Jeżeli pracujecie w systemie zadaniowym lub zdalnym, przepisy nie zwalniają z obowiązku badań kontrolnych. Nawet przy pracy z domu pracodawca odpowiada za dopuszczenie do pracy osoby zdolnej do jej wykonywania. W praktyce oznacza to, że powrót „na próbę” bez orzeczenia lekarskiego jest nielegalny.

Z perspektywy podatkowej świadczenia chorobowe podlegają opodatkowaniu PIT, ale nie są oskładkowane składkami społecznymi (z wyjątkiem składki zdrowotnej). To powoduje, że ich netto jest relatywnie wyższe w stosunku do brutto niż wynagrodzenia zasadniczego, jednak nadal niższe nominalnie od standardowej pensji. Jeżeli korzystacie z ulgi dla klasy średniej (w poprzednich latach) lub innych preferencji podatkowych, zmiana struktury dochodu może wpłynąć na rozliczenie roczne.

Inne rzeczy do zapamiętania

Jeśli otrzymujesz częściową zapłatę za przyszłą niepełnosprawność od pracodawcy, możesz być zobowiązany do dostarczenia dokumentacji medycznej co sześć miesięcy lub tak, aby pokazać, że nadal masz problemy z tymi samymi objawami.

• Jeśli masz pracę, która wymaga od Ciebie podróżowania na duże odległości, możesz chcieć zaplanować operację tak, abyś wrócił do pracy przed typowym dla danej firmy okresem urlopowym
• Jeśli planujesz wykorzystać swój urlop na powrót do zdrowia, upewnij się, że wypełnisz niezbędną dokumentację i zwrócisz ją pracodawcy tak szybko, jak to możliwe.
• Jeśli jesteś na krótkoterminowym zwolnieniu lekarskim, pamiętaj o przestrzeganiu wytycznych pracodawcy dotyczących powrotu do pracy po operacji.
• Jeśli posiadasz ubezpieczenie medyczne, zdobądź kopię polisy dotyczącej świadczeń związanych z operacją i upewnij się, że rozumiesz jej zakres.
• W zależności od sytuacji, może być konieczne dostosowanie miejsca pracy, harmonogramu, a nawet oczekiwań przełożonego.

Jeśli zdecydowałeś się na poddanie się elektywnej operacji plastycznej, pierwszą rzeczą, którą powinieneś zrobić, jest poinformowanie pracodawcy o zabiegu. Możesz to zrobić osobiście, telefonicznie lub pisemnie. Dobrym pomysłem jest poinformowanie pracodawcy o terminie zabiegu, jego przyczynach i o tym, jak długo nie będziesz mógł pracować. Nie musisz uzyskać zgody pracodawcy na operację, ale dobrze jest poinformować go o tym, co zamierzasz zrobić. Pozwoli to uniknąć nieporozumień związanych z nieobecnością w pracy po zabiegu. Dzięki temu pracodawca będzie wiedział, jak poradzić sobie z ewentualnymi problemami, które mogą pojawić się w wyniku nieobecności. Jeśli nie poinformujesz pracodawcy o operacji, a coś pójdzie nie tak, możesz mieć kłopoty z prawem.