Susza zaczyna się na działce. Jej skutki sięgają znacznie dalej

Na początku widać ją głównie w ogrodach – ziemia szybciej wysycha, a o plony trzeba zabiegać częściej niż dawniej. Później problem przenosi się do rzek, zbiorników, energetyki i domowych budżetów. Dla mieszkańców Starachowic i całego województwa świętokrzyskiego oszczędzanie wody staje się nie tylko ekologicznym wyborem, ale też sposobem na ograniczenie skutków coraz częstszych okresów bez opadów.

• Od braku deszczu do problemów z wodą i żywnością
• Domowe sposoby pozwalają ograniczyć straty wody
• Program Mikroretencja wspiera zbieranie deszczówki

Od braku deszczu do problemów z wodą i żywnością

Susza nie pojawia się nagle. Jej początek może oznaczać kilka tygodni bez opadów, wysokie temperatury i silne nasłonecznienie. W takich warunkach najpierw wysycha gleba, co szczególnie szybko zauważają osoby uprawiające warzywa, owoce i rośliny ozdobne.

Na przebieg tego procesu wpływają także cieplejsze lata, krótsze i mniej śnieżne zimy, likwidacja mokradeł oraz naturalnych rozlewisk, a także rosnąca zabudowa. Mniej wody zatrzymuje się w środowisku, a większa jej część szybko odpływa lub paruje.

Susza ma kilka etapów:

• susza meteorologiczna pojawia się przy niedoborze opadów, wysokiej temperaturze i zwiększonym parowaniu;
• susza glebowa ogranicza dostęp roślin do wody i uderza w rolnictwo;
• susza hydrologiczna oznacza spadek poziomu wód w rzekach, zbiornikach oraz zasobach podziemnych.

Konsekwencje nie kończą się na słabszych zbiorach. Mniejsza produkcja rolna może oznaczać wzrost cen żywności, a niski poziom wody może prowadzić do ograniczeń w jej dostawach i zakazów podlewania ogrodów. Wyschnięte, zakurzone powietrze sprzyja nasileniu objawów astmy i alergii.

Niski stan rzek komplikuje również chłodzenie elektrowni, co może utrudniać produkcję energii. Ciepła woda sprzyja rozwojowi bakterii i sinic, a wysuszona roślinność zwiększa ryzyko pożarów. Dlatego susza dotyczy zarówno gospodarstw domowych, jak i rolnictwa, energetyki oraz bezpieczeństwa mieszkańców.

Domowe sposoby pozwalają ograniczyć straty wody

Oszczędzanie zaczyna się od codziennych czynności. Krótki prysznic zużywa zwykle kilkadziesiąt litrów wody, podczas gdy kąpiel w wannie może pochłonąć od 120 do 150 litrów. Zakręcanie kranu podczas mycia zębów, golenia czy namydlania rąk ogranicza straty, podobnie jak korzystanie z kubka do płukania ust.

W gospodarstwie domowym warto także:

• używać spłuczki z dwudzielnym przyciskiem, na przykład 3/6 litrów;
• uruchamiać pralkę i zmywarkę dopiero przy pełnym załadunku;
• myć naczynia ręcznie w misce lub napełnionym zlewie, zamiast pod bieżącym strumieniem;
• płukać warzywa i owoce w misce, a wykorzystaną wodę przeznaczyć do podlewania roślin;
• nalewać do czajnika tylko tyle wody, ile jest potrzebne;
• używać pokrywek podczas gotowania, aby ograniczyć parowanie.

Nowoczesna zmywarka może zużyć około 10 litrów wody na cykl, czyli znacznie mniej niż ręczne mycie naczyń pod odkręconym kranem. Pomocne są również proste rozwiązania techniczne. Perlatory napowietrzają strumień i mogą zmniejszyć zużycie wody nawet o połowę, a usunięcie nieszczelności zapobiega stratom sięgającym ponad 2000 litrów rocznie w przypadku jednego kapiącego kranu.

Baterie bezdotykowe i termostatyczne ograniczają czas potrzebny na ustawienie temperatury. W ogrodzie podlewanie najlepiej wykonywać rano albo wieczorem, gdy parowanie jest mniejsze. Wodę po płukaniu produktów spożywczych oraz niesoloną wodę po gotowaniu jajek lub ziemniaków można wykorzystać do podlewania roślin.

Program Mikroretencja wspiera zbieranie deszczówki

Jednym ze sposobów zatrzymywania wody jest gromadzenie deszczówki. Właściciele domów jednorodzinnych mogą ustawić zbiornik naziemny lub podziemny, otwarty albo zamknięty. Zebrana woda nadaje się między innymi do podlewania ogrodu i trawnika, a odpowiedni system może służyć także do zraszania lub rozsączania jej w gruncie.

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Kielcach prowadzi program „Mikroretencja”, obejmujący całe województwo świętokrzyskie. Nabór rozpoczął się 22 czerwca 2026 roku i potrwa do wyczerpania puli wynoszącej 9,2 mln zł.

Dofinansowanie dla jednego wolnostojącego budynku jednorodzinnego może wynieść maksymalnie 8000 zł. Zbiornik musi mieć pojemność co najmniej 2 m³, czyli 2000 litrów. Dotacja obejmuje również urządzenia i systemy umożliwiające wykorzystanie wód opadowych i roztopowych.

„Woda jest zbyt cenna, żeby pozwolić jej po prostu odpłynąć. Dlatego uruchomiliśmy program „Mikroretencja”, w ramach którego właściciele domów jednorodzinnych mogą otrzymać do 8 tysięcy złotych na rozwiązania pozwalające zatrzymać i wykorzystać deszczówkę” – mówi Jacek Skórski, prezes WFOŚiGW w Kielcach.

Wsparcie jest wypłacane jako refundacja kosztów zakończonej inwestycji. To oznacza, że przed złożeniem wniosku warto sprawdzić wymagania programu i przygotować się na wcześniejsze sfinansowanie prac. Szczegółowe zasady oraz instrukcja składania wniosku są dostępne na stronie WFOŚiGW w Kielcach.

Oszczędzanie wody w jednym domu nie rozwiąże problemu suszy, ale wiele takich decyzji ogranicza presję na kurczące się zasoby. Szczególnie gdy obok codziennych nawyków pojawiają się rozwiązania pozwalające zatrzymać deszczówkę i wykorzystać ją ponownie.

na podstawie: Gmina Brody.