W Mircu pamięć ma sześć adresów. To ślady walki, ofiar i oporu

W centrum Mirca i w okolicznych lasach stoją znaki, przy których trudno przejść obojętnie. Jedne prowadzą do historii niepodległości, inne do wojny, partyzantów i ofiar okupacji. Gmina zebrała je w jednym zestawieniu, bo razem tworzą opowieść o miejscu, w którym pamięć nie mieści się w jednym pomniku. To mapa rozpisana na cmentarz, świątynię, plac i leśną drogę.

• Pomnik Niepodległości w centrum Mirca łączy historię Polski i miejscową tradycję
• Krzyż z 1861 roku wrócił do wnętrza kościoła św. Leonarda
• W lesie pod Tychowem i w Gadce wojna zostawiła najcięższy ślad

Pomnik Niepodległości w centrum Mirca łączy historię Polski i miejscową tradycję

Pomnik w centrum Mirca odsłonięto w setną rocznicę odzyskania niepodległości. Składa się z sześciu stalowych paneli z cortenu, ustawionych na granitowym cokole o wymiarach 3,3 na 3,3 metra. Całość ma 4 metry wysokości i z daleka zwraca uwagę nietypową, przestrzenną formą.

Patrząc na niego na wprost, widać, że wycięcia w panelach układają się w zarys granic Polski. Na płytach zapisano najważniejsze daty narodowej historii: 1794, 1830–1831, 1863–1864, 1914–1918 oraz 11 listopada 1918. Pierwszą płytę zdobi orzeł biały w koronie, a na szóstej znalazł się podpis „Mieszkańcy Gminy Mirzec 2018”.

Na cokole umieszczono też fragment homilii Jana Pawła II z 2 czerwca 1979 roku:

„Wszystko co Polskę stanowi…”

W tym miejscu szczególnie wyraźnie widać, że pamięć narodowa i lokalna mogą się spotkać w jednym obiekcie. Corten nie został wybrany przypadkiem – ma przypominać o górniczych tradycjach gminy i dawnym wydobyciu rud żelaza.

Krzyż z 1861 roku wrócił do wnętrza kościoła św. Leonarda

Inny ważny ślad przeszłości to drewniany krzyż z 1861 roku, dziś ustawiony wewnątrz kościoła św. Leonarda w Mircu. Przez 159 lat stał przed głównym wejściem od strony zachodniej, stając się stałym elementem tego miejsca. Zmieniał się, ale nie znikał z pola widzenia mieszkańców.

Krzyż wykonano z sosny nasączonej żywicą, a jego ustawienie wiąże się z inicjatywą Jadwigi Prendowskiej, żony naddzierżawcy folwarku w Mircu, oraz ówczesnej społeczności. Upamiętniał pięć osób poległych podczas patriotycznej demonstracji w Warszawie 27 lutego 1861 roku. W 2000 roku wymieniono poprzeczną belkę i odświeżono całość brązową farbą.

Po renowacji przeprowadzonej w 2020 roku oryginał trafił do wnętrza świątyni, a przed kościołem ustawiono wierną replikę. Dzięki temu miejsce zachowało ciągłość, ale jednocześnie lepiej chroni zabytek, który przez ponad półtora wieku był wystawiony na pogodę i czas.

W lesie pod Tychowem i w Gadce wojna zostawiła najcięższy ślad

Najbardziej bolesne punkty tej mapy znajdują się poza centrum. Pomnik Poległych w Mircu stoi w sąsiedztwie remizy Ochotniczej Straży Pożarnej. Wykuty w białym piaskowcu obelisk przypomina o ludziach poległych na tej ziemi w czasie okupacji 1939–1945, a całość wieńczy czerwony piaskowiec z białym orłem. To prosty, mocny znak wdzięczności wobec tych, którzy nie doczekali końca wojny.

W lesie Nadleśnictwa Starachowice, niedaleko drogi wojewódzkiej 744, znajduje się z kolei pomnik Batalionów Chłopskich pod Tychowem. Upamiętnia bitwę z 6 sierpnia 1944 roku, kiedy oddziały BCh ze zgrupowania Jana Sońty „Ośki”, dowodzone przez kpt. Tadeusza Wojtyniaka „Bacę”, starły się z niemieckimi żołnierzami i wyszły z tego starcia zwycięsko. Dla osób przemierzających tę okolicę to nie jest tylko leśny przystanek, ale miejsce, w którym wojenne nazwy i nazwiska nabierają ciężaru.

Jeszcze trudniejszą historię niesie pomnik w Gadce, ustawiony obok strażnicy OSP i kościoła świętych Apostołów Piotra i Pawła. Upamiętnia egzekucje przeprowadzane przez okupantów w latach 1939–1945. Jednym z najtragiczniejszych dni był 18 października 1943 roku, kiedy rozstrzelano całe rodziny, w tym dzieci w wieku 8, 5 i 3 lat. To pamięć, której nie da się opowiedzieć bez milczenia choć na chwilę.

Na mirzeckim starym cmentarzu są jeszcze dwa kolejne znaki. Pierwszy to nagrobek partyzantów i bojowników ruchu oporu z lat 1939–1943, wzniesiony w miejscu starszych mogił żołnierskich z czasów I wojny światowej. Drugi to grób żołnierzy 51 Pułku Piechoty Strzelców Kresowych „Brzeżany”, poległych w Mircu 7 września 1939 roku. Oba przypominają, że historia tej gminy nie kończy się na jednym pomniku ani jednym pokoleniu. W kilku punktach, rozsianych między centrum, cmentarzem i lasem, zapisano tu los ludzi, których imiona i ofiara nadal pozostają ważne.

na podstawie: Urząd Gminy w Mircu.